Lou Tian! qu'es acò?
Si devino que lou Mèstre de Maiano, fin lipet, si n'en coungoustavo, éu que prouclamè : "Fau pas èstre de Prouvenço pèr pas saupre ço qu'es un tian.", emai : "Lou tian es un di plat naciounau de Prouvènço." Acò èro verai, bèn segur, dins fouaço endré dóu terraire nouastre. Pamens au miéu, sus la coustiero, quouro parlavian de tian èro pulèu de terraio que de plat cousina; reviéu encaro lou tian embreca que de longo trounavo à la pilo vo sus lou poutagié encò de mei grand.
Car fau dire que, va sabès, lou tian d'en proumié es uno eisino de la cousino, uno meno de terrino, que n’a tant e mai, despariero de formo coumo de dimensien; ensin aquéu plat de terro envernissa, proun large e gaire founs, pèr couire (au four) touto merço d'ourtoulaio vo de pèis que peréu s'endevènon de tian; avès puei lou tian de merinjano, lou tian d'espinarc, de coucourdeto, de poumo-d'amour, de sardino, de... e de que-sàbi-iéu.
Emai que si n'en mangèsse fouaço dóu caire de Grasso, lou tian veritable, Mistral l'afourtis, es lou tian de Carpentras, Tianopolis pèr lei trufarèu, talamen lei Carpentrassen n'en soun groumand. Es de crèire que lei requisto redoulènci s'espandiguèron fouaro la Coumtat pèr que si capitèsson proun souvènt sus nouàstrei taulo, e que puei, lou noum de tian resquihèsse dins nouastre biais de dire! Es-ti pas verai que dian, quand quaucarèn aboundo: n'i'a un brave tian. Quand l'on pito au mouloun: pesquan au tian. Se sian dins l'emboui: sian au tian. L'a quauque grabuge : acò's de ris au tian. La fiho es dei grosso: que gros tian! E a rout lou tian quand a perdu sa viergineta!
Tian es tambèn un noum d'oustau. Lou mai glourious sichè Batisto Tian, un jouine marin de Marsiho que lou proumié plantè nouastre drapèu sus lou bàrri de la Chino, au sèti de cantoun en 1857.
Noun acabarai sènso vous douna la receto dóu tant famous tian de Carpentras. Vous la dóuni talo que F. Mistral l'escrivè, l'a quàuquei cènt trento-tres annado. E m'acò bouan apètis. "Lou tian de Carpentras es uno barbouiado d'orto coume bledo, espinarc, juvert o bourtoulaigo, cuecho emé de merlusso o autre pèis, assesounado emé d'aiet, de sau, de pèbre e liado emé d'iòu, de froumage, de la, e subre-que-tout, d'òli. Emé quàuquis iòu dur, coupa pèr trancho blanco, se ié fai au-dessus de mousaïco e d'arabesco, e se ié grato enfin de brenigo de pan. Quand acò sort dóu four, es sauret coume l'or; pèr n'en manja vous farias gàrri"


Lucian Vietti, CONSEIL GÉNÉRAL VAR MAGAZINE, n° 23, JUILLET/AOÛT 2003.

ACUÈLH
SOMARI