| Francés
PELLOS |
|
| LO
COMPENDION DE L'ABACO |
| CAPITOL
IX Lo IX capitol que dona la maniera de probar totas causas que son davant et après en aquest libre escrich. In los precedents capitols aves vist e ausit la maniera de ajustar, sostraire, multiplicar e partir totas causas. E mais aves agut la maniera de traire la raïç cairada e cubica. E per tant es necessari a saber probar cascuna causa si sian ben fachas aut non. E per saber probar alcuna causa, conven prumierament saber los punchs e numbres en que tumba lo numbre de 7. E lo punch en que vèn 7, deves comptar per non ren, e lo sobreplús serà pròba. E sàpias per tant que la pròba de 7 es la plus vèra pròba que pòt èsser. E s'ensègon d'aicí los ponchs de 7:
La pròba de ajustar aut culhir. Sàpias, si tu vòles probar si as ben ajustat aut culhit tas sumas, fai ensins: prèn la pròba de cascun numbre que aves ajustat, e ajustas après aquelas pròbas ensemble. E si la pròba que vèn per aquelas pròbas ajustadas es coma la pròba de la suma principala que es vengut per las dichas sumas, adunques aves ben ajustat, e si tu troberàs lo contrari, adunques sàpias de cèrt que aves mal ajustat. La pròba del sostraire. Si tu vòles probar si tu as ben levat ta suma, adunques prèn la pròba de la suma que aves levat e la pròba del rèst, e ajustas ensemble aquelas doas pròbas de que justament pren la pròba. E si la pròba d'aquela principala suma de que aves levat, es egal d'aquela, adunques aves ben fach; autrament serà fals. La pròba del multiplicar. Si tu vòles probar si tu as ben multiplicat, adunques prèn la pròba de las sumas que aves multiplicat, e multiplica aquelas doas pròbas ensemble. E d'aquela multiplicacion prèn la pròba, e si la pròba de la granda suma que serà venguda es egal d'aquela pròba, adunques aves ben fach ta multiplicacion; autramentz non. La pròba del partir. Si tu vòles probar si tu as ben partit, adunques pausa la pròba de ton partidor en lo primier sotran quartier de la crotz devers senestra. E en l'autre sotran quartier pausa la pròba del numbre que es vengut per ton partir. E en lo tèrç quartier de la crotz pausa la pròba del rèst, si causa rèsta. E si non rèsta ren, pausa en luèc de la pròba, O. Après multiplica las doas sotranas pròbas ensemble, ambe que multiplicacion ajustas simplament la pròba del rèst, de que prèn la pròba. E si la pròba de la suma que aves partit es egal d'aquela pròba, adunques aves ben fach; autrament non. |